TPL_GK_LANG_MOBILE_MENU
A+ A A-

start ship

Z uwagi na fakt, iż na przestrzeni ostatnich miesięcy Urzędy Skarbowe zaczęły lawinowo wzywać marynarzy do złożenia zeznań PIT lub korekt PIT, w których marynarze zgodnie z prawem skorzystali z ulgi abolicyjnej (lata 2014-2015 – Norwegia lub Singapur), wielu marynarzy skierowało do Kancelarii pytania o to do kiedy aparat skarbowy w Polsce ma prawo weryfikować poprawność złożonych zeznań PIT.

Zgodnie z art. 5 ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe to wynikające z obowiązku podatkowego zobowiązanie podatnika do zapłacenia na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu albo gminy podatku w wysokości, w terminie oraz w miejscu określonych w przepisach prawa podatkowego. Warto zauważyć, iż w niektórych przypadkach można skorzystać z ulg „zerujących” całkowicie zobowiązanie podatkowe np. ulga abolicyjna.

W przypadku marynarzy korzystających z ulgi abolicyjnej w Polsce rozliczenie to następuje w zeznaniu rocznym w roku następującym po roku podatkowym, w którym zostały uzyskane dochody objęte ulgą abolicyjną np. dochody z Norwegii uzyskane w roku 2014 podlegały rozliczeniu w zeznaniu rocznym w roku 2015 tj. do 30.04.2015, tak więc przedawnią się z dniem 31.12.2020 roku.

Powyższe jest również ważne z uwagi na problemy interpretacyjne w 2019, które dotyczą daty obowiązywania przepisów wprowadzonych Konwencją MLI w odniesieniu do pracy polskich marynarzy u brytyjskich, japońskich i nowozelandzkich armatorów o czym wielokrotnie pisaliśmy. Rok podatkowy 2019 przedawni się dnia 31.12.2025 roku.

Przedawnienie jest jedną z podstawowych i zarazem kluczowych instytucji prawa podatkowego, gdyż prowadzi do wygaśnięcia zobowiązania podatkowego wobec Skarbu Państwa po upływie określonego prawem terminu (czasu) pomimo, iż nie zostało uiszczone przez podatnika.

Z powyższego wynika, iż po upływie zakreślonego przepisami terminu przedawnienia, podatnik nie ma obowiązku zapłaty podatku. Uwagi wymaga fakt, że organy podatkowe, po upływie terminu przedawnienia, nie mają prawa dochodzić zapłaty przedawnionego podatku w żadnym trybie przymusowym, a urzędnicy skarbowi mają z kolei obowiązek, z urzędu, uwzględnić upływ terminu przedawnienia.

Terminy przedawnienia w polskim prawie podatkowym

Zobowiązanie podatkowe nie powstaje w sytuacji, gdy decyzja ustalająca wysokość tego zobowiązania została doręczona po upływie 3 lat od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Należy mieć na uwadze, że ww. przedawnienie jest możliwe tylko i wyłącznie w stosunku do zobowiązań podatkowych, które nie powstają z mocy prawa. Do powstania takiego zobowiązania podatkowego konieczne jest doręczenie podatnikowi przez organ podatkowy decyzji ustalającej wysokość zobowiązania wobec organu podatkowego np. w przypadku podatku od nieruchomości, podatku od spadku i darowizn.

Z kolei w przypadku dochodów uzyskiwanych przez marynarzy z pracy na rzecz zagranicznych armatorów, zgodnie z art. 70 § 1 ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe (jeżeli w ogóle powstanie) przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Wyżej zakreślony termin przedawnienia dotyczy zobowiązań podatkowych powstających z mocy prawa np. w zakresie rozliczeń PIT z tytułu dochodów uzyskanych z pracy najemnej zagranicą.

W praktyce oznacza to, że podatnik musi odczekać prawie 6 lat do przedawnienia zobowiązania podatkowego np. w przypadku roku podatkowego 2013 przedawnienie tego roku nastąpi 31.12.2019 roku.

Z uwagi na powyższe marynarze korzystający z ulgi abolicyjnej w PIT-36 za rok 2014, który to PIT został rozliczony w 2015 muszą liczyć się z tym, iż ewentualna weryfikacja prawidłowości rozliczenia tego zeznania podatkowego nastąpić może do 31.12.2020 roku. Na marginesie należy zauważyć, iż termin ten dotyczy również tych marynarzy, którzy w ogóle nie rozliczyli się za rok 2014 z zastosowaniem ulgi abolicyjnej pomimo spoczywającego na nich obowiązku w tym zakresie.

Należy podkreślić, iż termin przedawnienia ma charakter materialnoprawny, co oznacza, że termin ten nie może być przedłużony lub odroczony przez organy podatkowe np. w drodze decyzji podatkowej.

Co więcej, organy podatkowe nie stwierdzają w formie decyzji przedawnienia zobowiązania podatkowego, jednakże w razie wystąpienia tego faktu w trakcie postępowania podatkowego, niezależnie od tego na którym jest ono etapie, powinny wydać decyzję o umorzeniu postępowania z uwagi na fakt, iż przedawnione zobowiązanie podatkowe po prostu wygasło i nie może być przedmiotem kontroli.

Wydłużenie terminu przedawnienia

Do wydłużenia terminu przedawnienia dochodzi na skutek zdarzeń określonych ustawowo poprzez zawieszenie lub przerwanie jego biegu.

Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu np. w sytuacji wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, wniesienia żądania ustalenia przez sąd powszechny istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa; doręczenia postanowienia o przyjęciu zabezpieczenia wykonania zobowiązania wynikającego z decyzji organu podatkowego.

W praktyce organy podatkowe często korzystają z możliwości zawieszenia biegu terminu przedawnienia na skutek wszczęcia postępowania w sprawie karnoskarbowej, niekoniecznie mając ku temu faktyczne podstawy przeciwko danemu podatnikowi z obawy, iż nie zdążą na czas doprowadzić toczącego się postępowania podatkowego do etapu sądowo-administracyjnego.

Uwagi wymaga fakt, iż bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się, a po zawieszeniu biegnie dalej, od dnia następującego po dniu: 

1. Doręczenia organowi podatkowemu odpisu orzeczenia sądu administracyjnego ze stwierdzeniem jego prawomocności, 

2. Prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe,

3. Wygaśnięcia decyzji o zabezpieczeniu zakończenia postępowania zabezpieczającego w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji,

4. Uprawomocnienia się orzeczenia sądu powszechnego w sprawie ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa.

Należy również pamiętać, że brak złożenia zeznania podatkowego przez marynarza oraz jednoczesne powzięcie przez Urząd Skarbowy informacji o konieczności złożenia przez podatnika zeznania podatkowego skutkuje zarówno wszczęciem postępowania podatkowego (bez przeprowadzenia czynności sprawdzających) oraz ewentualnym wymiarem podatku, jak i możliwością wszczęcia postępowania karnoskarbowego za popełnione przestępstwo skarbowe.

Natomiast warto zauważyć, iż niezłożenie w Polsce zeznania rocznego w terminie kwalifikowane jest jako wykroczenie skarbowe.

W obu tych przypadkach może dojść do zawieszenia biegu terminu przedawnienia z uwagi na ewentualne wszczęcie postępowania karnoskarbowego.

Wpływ egzekucji na przedawnienie zobowiązań podatkowych

W niektórych przypadkach organy podatkowe dysponują instrumentami, które umożliwiają im znaczące wydłużenie okresu 5 lat na ściągnięcie podatków. Takim sposobem jest m.in. wykorzystywanie rygoru natychmiastowej wykonalności.

Decyzje nakładające na podatnika obowiązek uiszczenia podatku podlegają wykonaniu dopiero wtedy, gdy staną się ostateczne tzn., gdy Izba Skarbowa podtrzyma decyzję Urzędu Skarbowego lub zmieni ją na niekorzyść podatnika. W wielu przypadkach podatnicy nie mają świadomości, iż w przypadku wydania decyzji przez Izbę Skarbową, należy uregulować wynikające z niej zobowiązanie podatkowe. Podatnik może oczywiście wnieść skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w zakreślonym ustawowo terminie, ale nie wstrzymuje to obowiązku zapłaty podatku wynikającego z decyzji Izby Skarbowej.

Niestety bardzo często decyzje podatkowe, które są wydawane tuż przed upływem terminu przedawnienia podatku opatrywane są rygorem natychmiastowej wykonalności, co jest dopuszczalne, jeżeli istnieją uzasadnione obawy, że zobowiązanie podatkowe nie zostanie w przyszłości zaspokojone przez podatnika.

Nadanie decyzji podatkowej rygoru natychmiastowej wykonalności umożliwia organom podatkowym wszczęcie postępowania egzekucyjnego w przypadku, gdy podatnik dobrowolnie nie uiści należnego zobowiązania podatkowego. Zgodnie z art. 70 par 4 ordynacji podatkowej działania egzekucyjne czasami znacząco wydłużają termin przedawnienia zobowiązania podatkowego. Zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony, powoduje przerwanie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Po przerwaniu termin ten biegnie na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny, tak więc liczy się go od tej chwili od początku.

Co więcej, bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania każdego środka egzekucyjnego przez organ podatkowy, tak więc może dojść do wielokrotnego przerwania terminu przedawnienia.

Problem ten był również przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który w orzeczeniu z 21 czerwca 2011 (P 26/10) uznał, że przepis ordynacji podatkowej umożliwiający wielokrotne stosowanie środków egzekucyjnych, przez co w niektórych przypadkach zaległości podatkowe mogą się nigdy nie przedawnić, jest zgodny z konstytucją. W uzasadnieniu Trybunał Konstytucyjny przedstawił swoje stawisko powołując się na konstytucyjną zasadę powszechnego obowiązku ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Wyżej przytoczone orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego sankcjonuje postępowanie organów podatkowych, które wielokrotnie wykorzystują środki egzekucyjne, aby nie dopuścić do przedawnienia zobowiązania podatkowego, które nie zostały uregulowane przez podatnika.

Prawo do zwrotu nadpłaty, a przedawnienie

Należy zauważyć, iż przedawnieniu podlegają nie tylko zobowiązania podatkowe podatnika względem organów podatkowych, ale również prawo podatnika do dochodzenia i zwrotu od organów podatkowych nadpłaconego podatku. Podatnik ma prawo dochodzić nadpłaty tylko za okresy nieprzedawnione. Po upływie terminu przedawnienia danego zobowiązania podatkowego, prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty wygasa zgodnie z ww. zasadami. Z uwagi na powyższe marynarze, którzy np. nadpłacili podatek w roku 2012 nie mogą już wnosić o jego zwrot z uwagi na przedawnienie ww. roku podatkowego.

Warto zauważyć, iż nadpłata w podatku wynikająca wprost z deklaracji podatkowej na podatek dochodowy np. zaliczki podatkowe zapłacone w roku podatkowym są wyższe, niż podatek do zapłaty za dany rok, podatnik powinien otrzymać jej zwrot w ciągu 3 miesięcy od dnia złożenia zeznania podatkowego bez konieczności składania dodatkowych wniosków w tym zakresie, co w praktyce wygląda dużo bardziej skomplikowanie i wszelkie nadpłaty zaliczek lub podatku są przedmiotem kilkuletnich batalii z organami podatkowymi.

Powyższa kwestia może z kolei mieć duże znaczenie dla tych marynarzy, którzy wpłacali comiesięczne zaliczki na poczet PIT za dany rok, a organ podatkowych może nie chcieć zwrócić im wpłaconych zaliczek odmawiając bezzasadnie prawa do ulgi abolicyjnej.

Podsumowanie

Reasumując, okresy przedawnienia zobowiązań podatkowych w Polsce są relatywnie długie, szczególnie w kontekście często zmieniających się linii interpretacyjnych. Taka sytuacja może budzić uzasadnione obawy wśród podatników. Marynarze korzystający z prawa do ulgi abolicyjnej muszą pamiętać, iż prawidłowość zastosowania ulgi abolicyjnej w ich rozliczeniach podatkowych może być przedmiotem kontroli ze strony organów podatkowych do czasu upływu terminu przedawnienia, czyli z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności (rozliczenia) podatku. Rok podatkowy 2019 przedawni się dopiero 31.12.2025 roku.

Jak już wielokrotnie wskazywałem, warto dysponować indywidualną interpretacją prawa podatkowego, która do czasu zmiany przepisów prawa podatkowego, zmiany indywidualnej interpretacji lub upływu okresu przedawnienia znacząco wzmocni pozycję marynarza w przypadku ewentualnego wezwania ze strony Urzędu Skarbowego. Oczywiście ww. interpretacja jest na tyle przydatna na ile zostanie prawidłowo skonstruowana.

Zespół Kancelarii obsługuje marynarzy na terenie całej Polski w zakresie reprezentacji marynarzy przed organami podatkowymi, w zakresie rozliczeń podatkowych oraz w wielu innych sprawach. W razie pytań lub wątpliwości zapraszamy do kontaktu.

 

Radca prawny - Mateusz Romowicz

http://www.kancelaria-gdynia.eu

www.facebook.com/Legal.Marine.Mateusz.Romowicz

Autor jest radcą prawnym w Kancelarii Radcy Prawnego Legal Consulting - Mateusz Romowicz.